Focus + Marketing

Auteurswet hopeloos verouderd?

door: Femke Dekker
tags:  gastblog  publiciteit  recht 

Gastblogger Femke Dekker schrijft fantasy voor de jeugd en geeft workshops over zelf je fantasywereld scheppen:

Voor dit blog had ik een gastblog geschreven dat ik illustreerde met een gedicht. Dat blog is niet geplaatst, want ik had geen toestemming van de dichter om zijn tekst te gebruiken. Die toestemming kon ik ook niet vragen, omdat ik geen contactgegevens van de goede man kon vinden. Zonder het gedicht zag mijn blog er nogal onthoofd uit.

Dat toestemmingsverhaal vond ik eigenlijk vreemd; ik vermeldde keurig de naam van de dichter en deed niet of ik het zelf geschreven had. Het was alleen een aanleiding voor mijn blog.

Bij mezelf te rade gaand: als ik iets geschreven heb wat een ander aan het denken zet en als die ander zijn/haar hersenspinsels onder de aandacht van een publiek wil brengen, dan zou ik er geen enkele moeite mee hebben als een citaat van mij in dat schrijfsel terecht zou komen. Integendeel. Bovendien is het in de literatuur ook gebruikelijk om aan bronvermelding te doen - daar kijkt niemand van op. Denk maar niet dat de schrijver van het boek alle bronnen nagaat om toestemming te vragen. Dat zou te zot voor woorden zijn en bovendien: het citaatrecht is beschreven in de auteurswet.

Die auteurswet stamt uit 1912 en is dus hopeloos verouderd - is de algemene tendens in de discussies van de afgelopen, zeg, twintig jaar. Helemaal nu met het internet, moet die auteurswet eens grondig herzien worden, toch?

Maar waarom was er zo’n honderd jaar geleden opeens een auteurswet nodig? Er werden al eeuwenlang boeken, gedichten, artikelen en toneelstukken geschreven. Die ook, dat kan niet ontkend worden, naar hartelust gekopieerd dan wel geplagieerd werden. Was de auteurswet enkele eeuwen eerder al ingesteld, dan was Shakespeare nooit zo groot geworden, om maar iets te noemen.

De auteurswet kwam voort uit de Conventie van Bern (1886). Die conventie werd gehouden omdat men bang was dat het snel gedaan zou zijn met wetenschappelijke, literaire en kunstwerken als de makers daarvan veel inkomsten zouden missen door de ontwikkeling van druktechnieken, kopiëren en de komst van radio. Men dacht dat daardoor minder mensen de moeite zouden nemen zulke werken te creëren. Het werd dus vooral belangrijk gevonden dat kunstenaars en wetenschappers hun werk bleven doen en hun schrijfsels bleven publiceren.

Vertalen we dat naar de huidige tijd, dan zien we dat de auteurswet niet zozeer wordt aangegrepen als stimulans om mooie dingen te maken, maar vooral om met het vingertje te wijzen: Jij gebruikt mijn werk zonder dat ik daarvoor betaald krijg. Ja, hallo. Als we zo tekeer gaan, heeft het gebruik van de auteurswet en het auteursrecht dus precies het effect dat de bedenkers ervan in de basis wilden vermijden. Als namelijk iedere maker van een werk gaat roepen dat hij bij iedere door een ander gepubliceerde zin recht heeft op centen, zal het snel afgelopen zijn met publiceren, voortborduren op wat een ander begonnen is en uiteindelijk met de informatievoorziening.

Veel schrijvers, weet ik, schrijven (onder meer) omdat ze anderen aan het denken willen zetten. In de huidige tijd, met internet, worden veel van die gedachtes ook gepubliceerd. Wie blogt er niet, zullen we maar zeggen. Overal op internet verschijnen dan ook verwijzingen naar artikelen, stukken proza of poëzie, andere blogs en noem maar op. Dat mag ook. Dat is het citaatrecht. Je mag altijd een tekst van iemand citeren, bijvoorbeeld om daarop verder te associëren of je denkbeelden te onderbouwen, mits je de bron vermeldt.

Laten we dat ook vooral blijven doen. Laten we lekker bloggen, columns en artikelen schrijven, elkaar aan het denken zetten over de verschijnselen van deze wereld en terwijl we dat doen gul naar elkaar verwijzen. Laten we vooral niet in een kramp schieten als het over auteursrecht gaat en laten we niet iedereen overal toestemming voor moeten vragen, en al helemaal niet inclusief honorarium. Citeer, en geef je bron de eer. Informatievrijheid is ook een belangrijk goed, en om die reden staan er ook een aantal uitzonderingen in de bewuste auteurswet. Het beestje is dan wel oud, maar nog lang niet afgeschreven.

Overigens, als je iets publiceert en je wilt daarbij duidelijk maken dat het niet de bedoeling is dat iedereen in een kramp schiet als zij/hij iets wil met jouw publicatie, dan is er nog een andere mogelijkheid. Je kunt je werk laten registreren bij Creative Commons. Daarbij doe je geen afstand van je auteursrecht zoals dat vastgelegd is in de auteurswet, maar geef je wel aan dat anderen de vrijheid hebben om je werk te gebruiken. Op welke manier en hoever dat gaat, kun je zelf aangeven. Van ongewijzigd citeren met bronvermelding, tot naar eigen inzicht bewerken en er geld mee verdienen. Opdat we met zijn allen mooie dingen blijven maken, elkaar aan het denken zetten en gebruik blijven maken van de goede dingen van het internet.

Alle gastblogs van Femke.

geplaatst: 27-01-2009 @ 12.07
reacties: 12
delen: plaats op LinkedInplaats op Facebook

 
Walter Brand schreef 27-01-2009 @ 13.35 :

Dag Femke,

Bedankt voor deze fraaie post! Inderdaad, ik ben ook van mening dat de huidige auteurswet zijn beste tijd heeft gehad (en heb er recentelijk ook over geblogt).

Ik denk dat het onmogelijk is om een sluitende wetgeving te maken omtrent auteursrechten. Want het citeren van een gedicht (welke waarschijnlijk onderdeel uitmaakt van een bundel) voelt niet echt als een schending van iemands recht. Sterker nog, het kan commercieel gezien zelfs interessant zijn omdat je zo onder de aandacht wordt gebracht.

Er is gevoelsmatig wel sprake van schending van je recht wanneer je de hele bundel integraal zou publiceren zonder toestemming van de rechthebbenden. Maar waar ligt de grens? Wellicht biedt de openheid van het Internet uitkomst in deze. Uiteindelijk draait het (steeds meer) om reputatie en die besmet je behoorlijk wanneer je (voortdurend) plagiaat pleegt, met of zonder bronvermelding.

Femke schreef 27-01-2009 @ 14.44 :

Ha Walter,

nu moet ik je toch even corrigeren; ik geloof namelijk niet dat de auteurswet hopeloos verouderd is. Ik schrijf: "is dus hopeloos verouderd - is de algemene tendens in de discussies van de afgelopen, zeg, twintig jaar." En: "Het beestje is dan wel oud, maar nog lang niet afgeschreven."

Daarnaast is het gewoon niet zo dat de auteurswet verouderd is. Na de totstandkoming ervan in 1912 zijn er verschillende toevoegingen en aanpassingen gedaan om te voorzien in de (destijds) nieuwe ontwikkelingen.

Het integraal publiceren van een werk, met of zonder bronvermelding, valt niet binnen het citaatrecht. Het gaat dan puur om een citaat, als zijnde een gedeelte uit het werk. Citeren met bronvermelding is geen plagiaat; dat is het pas wanneer je net doet of het gecreëerde van jou is. En wat je zegt: als je vaak geciteerd wordt, is dat ook commercieel interessant.

Fr schreef 27-01-2009 @ 15.15 :

Wat een rare blog zeg. Alsof je zonder schendingen van auteursrecht niet zou kunnen citeren! Waarom geen linkje naar dat gedicht in je eerdere blog opgenomen? Echt erg vreemd dat nota bene een schrijfster dit zegt. Als iemand jouw boeken heruitgeeft met zijn naam erop en ergens ook de jouwe, dan vind je dat ook oké? Als iemand een stuk van mij ongevraagd zomaar op zijn site zet, krijgt ie van mij ook een mailtje met het verzoek het weg te halen, en commerciëlen krijgen een factuur. Want jatten blijft jatten. Veel mensen vinden het prima om bv. alleen het intro over te nemen en daarna door te linken naar het verhaal op mijn site. Doet aan inspiratie of 'aan het denken zetten' niets af. Mensen die iets creëren, verdienen daar hun geld mee, daar profiteer jij ook van en terecht, want jíj hebt het bedacht!

www.journalistinturkije.nl

 

Fr schreef 27-01-2009 @ 15.49 :

Als je vaak geciteerd wordt, is dat ook commercieel interessant? Ik zal het eens proberen bij de bakker morgen: ik heb geen geld bij me, maar ik ben geciteerd vandaag, dus ik neem uw brood zo mee!

Femke schreef 27-01-2009 @ 15.57 :

Beste Fréderike,

1. het gedicht waarover ik het had, vond ik niet op internet, maar in een krant (die het dus ook citeerde). Een papieren krant wel te verstaan, dus een linkje was inderdaad niet mogelijk.

2. In de auteurswet staat heel duidelijk dat het citaatrecht een uitzondering is. Dus inderdaad: met bronvermelding kun je naar hartelust citeren, als dat van belang is voor hetgeen je schrijft, zonder het auteursrecht te schenden.

3.  Als 'iemand' mijn boeken heruitgeeft met ergens mijn naam vermeld? Ik weet niet precies wat je hiermee bedoelt, maar enkele van mijn boeken zijn al (meer dan) eens heruitgegeven. Voor een deel zijn dat boeken waar ik met de uitgever een vast bedrag voor heb afgesproken, dus aan die heruitgaven verdien ik niets extra's. Voor andere boeken heb ik een royaltypercentage afgesproken; voor ieder verkocht boek krijg ik een bepaald percentage van de  verkoopprijs. Dan profiteer ik wel financieel van die heruitgave.
Als iemand anders mijn boeken heruitgeeft, zonder dat ik dat weet en diegene daar zijn geld mee verdient, dan schendt hij mijn auteursrecht. Ook als hij mijn naam vermeldt. Dat staat duidelijk omschreven in de auteurswet, dus daar is geen verwarring over. Dat jij de conclusie trekt dat ik dat wel zomaar goed zou vinden, is erg vergaand. Waar ik het in mijn blog over heb, is het citaatrecht, wat een uitzondering is in de auteurswet, zoals er wel meer uitzonderingen zijn. Het citaatrecht is iets heel anders dan het integraal overnemen van (complete) werken en net doen of je het zelf gecreëerd hebt.

Conan schreef 27-01-2009 @ 19.53 :

Citeren met bronvermelding, daar heb ik nog nooit problemen mee gehad. En dat doe ik toch gemiddeld zeker een paar keer per dag. Toch is het auteursrecht zinvol en een belangrijke mijlpaal in de beschaving. Lees anders maar eens een biografie van Herman Melville, de grootste schrijver die ooit leefde.

Walter Brand schreef 27-01-2009 @ 22.06 :

@Femke,

Ik was kennelijk wat op het verkeerde been gezet door de Story-achtige kop boven de post (Maxima weer zwanger?). Ik zie inderdaad dat je schrijft dat het beestje oud is, maar nog niet versleten.

Ik moet bekenen dat ik niet zo goed op de hoogte ben van de exacte details van de auteurswet. Ik weet van het bestaan ervan en van de uitzondering van het citaatrecht. In algemene zin vind ik dat die rechten niet verouderd zijn. Maar onlangs hoorde ik dat het verboden is om een zelf gemaakte foto van de Erasmusbrug in Rotterdam op je site te plaatsen, omdat je hiermee het auteursrecht (blijkbaar) schendt. Maar is een foto van een brug, geplaatst binnen een context van een verhaal, ook niet gewoon een vorm van het citaatrecht? Ik vind het een lastig terrein.

Femke schreef 28-01-2009 @ 10.37 :

Ha Walter,

De auteurswet op zich is vrij duidelijk, maar in de praktijk blijkt het wat weerbarstiger. Overigens kun je de wettekst heel makkelijk vinden (mocht je geïnteresseerd zijn). Tik in een willekeurige zoekmachine "auteurswet" in en je kunt zo doorklikken naar de integrale tekst. Jurisprudentie zal ongetwijfeld ook te vinden zijn en op de website van Solv advocaten staat een interessant blog over auteursrechten (in brede zin). Dit advocatenkantoor is gespecialiseerd in auteursrecht, met name ook in relatie tot internet.

Dat van die foto van de Erasmusbrug op je eigen website weet ik niet. Als je hem zelf gemaakt hebt, heb je toch ook zelf het auteursrecht erop, lijkt me.

Femke schreef 28-01-2009 @ 10.51 :

Walter, ik heb het even nagezocht van die foto van de Erasmusbrug. (Ik was erg nieuwsgierig geworden.)
Het blijkt dat in 2004 de architect van de ('zijn') Erasmusbrug vond dat niet zomaar iedereen foto's ervan mocht maken en publiceren. Hij kreeg daarmee net geen gelijk meer van de auteurswet, waarin sinds 2004 is opgenomen dat objecten in de openbare ruimte en onderdeel zijn van het straatbeeld, gewoon gefotografeerd mogen worden. Met de beperking dat de foto dan wel een weergave moet zijn van dat object zoals in het straatbeeld te zien is. Een kunstenaar die met de Erasmusbrug iets mooi wil maken (laten we zeggen: hij maakt hem paars, of hij zet hem op de Mont Blanc) zou dan wel toestemming moeten vragen.
Veel beter wordt dit uitgelegd op de website van Wieringa Advocaten ;-)

Walter Brand schreef 28-01-2009 @ 13.46 :

@Femke,

Wow, hartelijk dank voor de research! Het is inderdaad een keer tijd dat ik mijn licht opsteek bij experts op dit gebied. En de links in jouw reactie zijn een prima startpunt hiervoor.

Miranda schreef 28-01-2009 @ 17.25 :

NB. Overigens, de reden dat ik het gedicht weigerde te plaatsen zonder toestemming van de dichter, is omdat het voor zover ik weet om een geheel gedicht ging, een gedicht van A tot Z.

Dan valt het getoonde niet langer onder het citaatrecht: daarvoor had het moeten gaan om een of twee overgenomen dichtregels. Zo gaat dat in de journalistiek: van een artikel mag je een alinea, hooguit twee citeren: je mag niet zonder toestemming het hele artikel overnemen, ook niet met bronvermelding.

Anyway, hoe dat dan moet met het citeren van dichters die gedichten maken van slechts 2 regels, weet ik ook niet. ;-)

 

Femke schreef 29-01-2009 @ 21.01 :

Ja, daar zeg je wat Miranda! Toch nog een grijs gebied, dus. Ik vraag me bijvoorbeeld af: hoe zit het dan met een gedicht afkomstig uit een bundel? Mag je het gedicht dan citeren als onderdeel van die bundel? Ingewikkelde kwestie en eerlijk gezegd vraag ik me af of juristen het daarover met elkaar eens zijn. Het is maar hoe je het interpreteert.


Naam
E-mail (wordt niet getoond)
Houd mij op de hoogte (alleen bij dit blog)
Anti-spam, typ de zes cijfers
722512:
Agenda:
Actieprogramma Get Clients Now!™: vrijdag 24 februari
ZinVol is bezig met: