Een boek schrijven en publiceren

Een blog voor iedere schrijver die graag nog eens een boek zou uitbrengen via een uitgeverij. De informatie is onvolledig: er valt nog veel meer over te vertellen. Je zou bijvoorbeeld het 'Handboek voor Schrijvers: van manuscript tot boek, alles wat schrijvers weten moeten' kunnen aanschaffen. Het is van de Stichting Schrijven en wordt uitgegeven door LJ Veen.

Een boek is een langetermijnproject. En ook in de tijd dat je bezig bent met een boek moeten de kosten voor je levensonderhoud worden opgehoest. Als zelfstandige moet je óf doorwerken óf een potje gespaard hebben om voor de termijn van je boek in je levensonderhoud te voorzien. Veel zelfstandigen kiezen ervoor kortetermijnklussen te ondernemen. Blijf je werken voor opdrachtgevers tijdens de voltooiing van je boek, houd er dan rekening mee dat de combinatie van een langlopend project met kortlopende klussen je zwaar kan vallen.

Wil je met een boek een reële uuromzet halen, dan zul je een bestseller moeten produceren, of een sponsor moeten vinden die aan de uitgave mee wil werken. Er zijn ook fondsen waar je mogelijk een beroep op kunt doen, zoals het Fonds voor Bijzondere Journalistieke Projecten. Fictieschrijvers en dichters kunnen terecht bij het Fonds voor de Letteren, maar die hanteren wel enkele criteria zoals dat je al eerder een boek moet hebben uitgebracht.

Je hoeft een boek niet te schrijven om het geld: je kunt er andere redenen mee hebben, zoals aandacht vragen voor een onderwerp dat je belangrijk vindt, of een boek schrijven domweg leuk vinden of willen meemaken. Ook dan blijft het overigens belangrijk goed naar je contract met de uitgever te kijken.

Wat is gebruikelijk wanneer je een contract met de uitgever sluit? Je legt een opzet van je boek voor aan de uitgever: onderwerp, indeling. Zodra daarover en over de royalty’s overeenstemming bereikt is volgt een contract. Minder gebruikelijk: er volgt pas een contract na het schrijven van een (of meer) hoofdstukken. Zo'n laat contract kan worden gemaakt wanneer uitgever en auteur elkaar nog niet kennen en/of wanneer de uitgever geen idee heeft wat voor boek hij van de auteur in kwestie mag verwachten.

Lees je contract goed door: over ieder artikel valt te onderhandelen. Denk bijvoorbeeld aan:

  • een gestaffelde royaltyregeling: je bedingt een hoger percentage naarmate je oplage hoger is en/of er meerdere drukken verschijnen. 
  • (oneigenlijke) concurrentiebedingen, waardoor je jezelf in de toekomst zou inperken in je mogelijkheden om leuke dingen met andere uitgevers te doen. 
  • schrap zo veel mogelijk uit je contract op het gebied van exploitatie: vertalingen, tv-series, films, enzovoorts. Vraag om een algemeen artikel in je contract waarin je met de uitgever afspreekt dat daarover in voorkomende gevallen nieuwe afspraken worden gemaakt.
  • Op de website van het Nederlands Uitgeversverbond staan bij 'Regelingen, modellen en checklists' een aantal modelcontracten die je kunt bekijken.

De Vereniging van Letterkundigen heeft ook modelcontracten. Paul Sebes schrijft in zijn boek 'Bestseller' daarover dat alle algemene literaire uitgevers in Nederland zich daaraan houden en dat eigenlijk alleen over het niet-terugvorderbare voorschot op de royalty's onderhandeld kan worden.

Verdiensten: van boeken schrijven word je niet rijk. Ilja Leonard Pfeijffer heeft bijvoorbeeld denkend aan zijn inkomsten nog regelmatig buikpijn en slapeloze nachten. Je ontvangt een honorarium en royalty’s. Die verdiensten staan bijna nooit in verhouding tot de hoeveelheid werk die het schrijven van een boek is.

  • Je krijgt meestal van tevoren een voorschot. Ligt tussen de € 500 - 1000. Het bedrag dat ik rond 2008 het vaakst heb horen noemen is € 1000,-. 
  • Bespreek je plan ook met enkele andere uitgevers. Misschien biedt een ander je een betere deal. 
  • Het grootste deel van je verdiensten ontvang je, wanneer je het werk al lang hebt gedaan. Je ontvangt royalty’s voor verkochte exemplaren. Uitgevers geven vaak enorm veel boeken per jaar uit en ze houden rekening met fikse uitval. Daarom zullen ze proberen de royalty’s van beginnende of minder kansrijke schrijvers zo laag mogelijk te houden. Of ze stellen je voor de keus: royalty's of een voorschot. Wat moet je dan doen? Tja, stel dat je boek een bestseller wordt en je hebt gekozen voor dat voorschot? Dan kun je een heleboel centen mislopen.
  • Gewoonlijk worden royalty’s eens per jaar uitbetaald, in het voorjaar. Heb je pech, dan verscheen je boek aan het eind van een jaar. De verkopen beginnen dan in het begin van het nieuwe jaar op gang te komen, waarna je eerste royaltyuitbetaling pas in het jaar daarop volgt. Om die reden betalen uitgevers vaak voorschotten uit op de royalty’s. Let op: dat is dus geen extra geld. Kun je héél veel voorschot bedingen, heb je daarna weer weinig inkomsten.   

 Je kunt overwegen een echte literaire agent in te schakelen. Daarvan zijn er niet zo heel veel in Nederland. Een literair agent begeleidt auteurs, helpt geschikte uitgevers te vinden, brengt de schrijvers in contact met de uitgeverij, kan adviseren over contractvormen en financiën en kan helpen met marketing- en pr-werkzaamheden. In ruil ontvangt de agent een percentage van je omzet.
 
Paul Sebes is een van die weinige literaire agenten. In zijn boek 'Bestseller' geeft hij no-nonsens advies aan schrijvers en tempert hij de vaak hooggespannen doch misplaatste verwachtingen van schrijvers die graag eens zouden debuteren. Echter, ik denk dat het boek ook interessant – of op z’n minst vermakelijk -  is, voor iedere schrijver die al wél gepubliceerd heeft.
 
Er zijn ook nog anderen die de rol van bemiddelaar op zich kunnen nemen: 

  • docenten van schrijfopleidingen
  • redacteuren van tijdschriften
  • gespecialiseerde literaire instellingen
  • medewerkers van manuscriptbeoordelingsbureaus
  • ervaren auteurs die beginners begeleiden

Promotie: je inkomsten zijn afhankelijk van de verkopen. Die zijn, behalve van de kwaliteit van je boek, afhankelijk van de inspanningen van de uitgeverij en/of jezelf om het boek onder de aandacht te brengen. Denk aan voordrachten en toespraken of het benaderen van boekhandels om je boek een beter plaatsje in de winkel te bezorgen.

Rekensom: hoeveel zou je kunnen verdienen met een boek? Stel, je boek heeft een verkoopprijs van € 17,95. Je ontvangt 10% aan royalty’s over de verkoopprijs min BTW. Dat is veel: meestal kom je ergens tussen 5 en 10% uit. 10% is ongeveer € 1,50 per boek. (Jeugdboekenschrijvers verdienen minder per boek, omdat de verkoopprijs vaak lager ligt.) Bestaat de eerste oplage uit bijvoorbeeld 2500 exemplaren, en zou die helemaal verkocht worden, levert je dat € 3750 op.